پوپر و دفاع از متافیزیک
پس از اینکه آراء اعضای حلقه وین، همچون پتکی سخت و سنگین بر سر متافیزیک رایج فرود آمد و آنرا بی معنی اعلام داشت، حریف دیرینه و سر سخت حلقه وین، کارل ریموند پوپر، بر آن شد تا متافیزیک را دوباره احیا نماید.
در قرن بیستم ما شاهد تحدید میان علم و متافیزیک هستیم. علم گزینه با معنای فعالیت های دانشمندان تجربی و متافیزیک امری نظری و بی معنا که سرگرمی عمده فلاسفه مدرسی است. این تحدید همواره به صورت های گوناگون مطرح شده است. حتی می توان در نظریات ویتگنشتاین مقدم و موخر نیز رد پاهای آنرا یافت. او در « رساله» گزاره های متافیزیکی را بی معنی دانسته ودر« پژوهشهای فلسفی» که خود ردی است بر« رساله منطقی-فلسفی» جانب معنا= کاربرد را گرفته و باز رای پیشین خود را حفظ می کند. اما از نظر دانالد گیلیس در کتاب« فلسفه علم در قرن بیستم» ویتگنشتاین مرتکب اشتباهی فاحش شده است. او از ریاضیات محض مثال می زند که در یک فعالیت و پژوهش کاملا نظری و فارغ از تجربه شکل می گیرد و بعد در فیزیک بکاربرده می شود و پس از آنکه فرضیه ای ارائه شد، در عمل مورد آزمون واقع می شود و اگر از آزمون به سلامت بیرون آمد ثبت می گردد. آیا مفاهیم و یافته های ریاضیات محض قبل از اینکه در فیزیک الهام گر فرضیه ای جدید باشند، بی معنی اند؟ مسلما خیر. حال و روز گزاره های متافیزیکی نیز اینچنین است.
پوپر در« منطق اکتشاف علمی» فصلی را به رابطه میان علم و متافیزیک اختصاص داده است. او مثالهای فراوانی را در دفاع ازمتافیزیک ارائه می کند که بیان یکی از مهمترین آنها در این مختصر کفایت خواهد کرد و من خواننده عزیز را جهت بحث تفصیلی این موضوع به همان کتاب ارجاع می دهم.
آن مثال« اتمیسم» است که سابقه اش بر می گردد به متفکران قبل از سقراط مثل: لوکیپوس و ذیمقراطیس. اتمیسم باستان را باید متافیزیکی دانست نه علمی. اما همین اتمیسم که جنبه متافیزیکی داشت، در ابتدای قرن نوزدهم توسط دالتون برای حل برخی مسائل در شیمی بکار گرفته شد. پس از آن در اواسط قرن نوزدهم، ماکسول اتمیسم را در نظریه جنبشی گازها وارد فیزیک ریاضی کرد.
این مثال خود دلیل محکمی است بر معنادار بودن گزاره های متافیزیکی. به هر حال کسی که مدعی است، متافیزیک کاملا بی معنی است، با مشکلات عدیده ای روبرو است. این مثالها و تبیین ها، آموزه های پوزیتیویستها را با خطری جدی مواجه ساخت. از اینرو بسیاری از این آموزه ها جرح و تعدیل گشتند.
